Suplementacja w ciąży

Wszystkie kobiety ciężarne powinny zwracać szczególną uwagę na to co jedzą. Dobrze zbilansowana dieta stanowi podstawowe źródło witamin i mikroelementów. W określonych przypadkach dopuszczalne jest stosowanie suplementów diety. W poniższym wpisie skupimy się na zalecanym dawkowaniu oraz możliwych skutkach niedoboru pięciu podstawowych substancji czynnych: kwasu foliowego, witaminy D, jodu, żelaza oraz kwasów DHA.

(1mg = 1000 ug )

1. Kwas Foliowy

Witamina B9 (kwas foliowy) odpowiada za proces produkcji czerwonych krwinek w szpiku kostnym. Jest niezbędny do odbudowy komórek skóry, błon śluzowych i włosów. Bierze udział w tworzeniu i naprawie materiału genetycznego, dlatego jest szczególnie ważny w okresie szybkiego wzrostu, np. w ciąży. W pierwszych jej tygodniach zapobiega wadom cewy nerwowej – zaleca się suplementacje już przed planową ciążą.

Suplementacja w ciąży prawidłowej i w okresie karmienia: 400ug/dziennie

U ciężarnych otyłych (BMI >= 30 przed ciążą): 800ug/dziennie

Ciężarna z padaczką: 800ug/dziennie od 12 tyg. przed zajściem w ciążę

Ciężarna z wywiadem wad cewy nerwowej u płodu w poprzednich ciążach: 5mg/dziennie od 4 tyg. przed zajściem w ciążę do 12 tyg. ciąży, następnie 800ug/dziennie

Ciężarne z cukrzycą ciążową lub przedciążową: 800ug/dziennie od 12 tyg. przed zajściem w ciążę

Ciężarne po operacjach bariatrycznych lub z chorobami przewodu pokarmowego skutkującymi zaburzeniami wchłaniania (Leśniowskiego-Crohna, celiakia, colitis ulcerosa): 800ug/dziennie

Ciężarne z niewydolnością nerek/wątroby: 800ug/dziennie

Jego naturalnymi źródłami w diecie są, m.in szpinak, jaja, natka pietruszki, brokuły, fasola, groch, ciecierzyca, kalafior, sałata, szparagi, owoce, mięso.

Możliwe skutki niedoboru kwasu foliowego:

A) Dla płodu

– wewnątrzmaciczne ograniczenie wzrastania płodu
– zwiększone ryzyko porodu przedwczesnego
– wady cewy nerwowej (np. rozszczep kręgosłupa, przepuklina oponowo-rdzeniowa, bezmózgowie)
– wady serca
– rozszczepy wargi i podniebienia 
– wady układu moczowego i kończyn

B) Dla matki

– zwiększone ryzyko stanu przedrzucawkowego
– niedokrwistość
– zwiększone ryzyko zakrzepicy, nadciśnienia indukowanego ciążą lub poronień

2. Witamina D

Rozpuszczalna w tłuszczach witamina, której główną rolą jest regulacja stężenia wapnia i fosforu oraz utrzymanie prawidłowej gęstości mineralnej kości. Witamina D wpływa także na prawidłowe funkcjonowanie układu odpornościowego.

Suplementacja w ciąży prawidłowej i w okresie karmienia: 1500-2000 IU/dziennie

U ciężarnych otyłych (BMI >=30 przed ciążą): 4000 IU/dziennie

Dla człowieka najważniejszym źródłem witaminy D jest jej synteza przez skórę. Naturalnymi źródłami w diecie są, m.in: tłuste ryby morskie (łosoś, makrela, śledź, sardynki), tran, jaja.

Możliwe skutki niedoboru witaminy D:

A) Dla płodu

– opóźnienie kostnienia szkieletu (osteomalacja płodu)
– deformacje kostne, skrzywienia kończyn, 
– wrodzona hipokalcemia
– zwiększone ryzyko krzywicy w okresie niemowlęcym
– predyspozycja do insulinooporności oraz cukrzycy typu 1 i 2, otyłości
– zaburzenia mowy, motoryki,
– gorszy rozwój poznawczy
– zaburzenia odporności

B) Dla matki

– hipokalcemia
– osteomalacja (rozmiękanie kości)
– zwiększone ryzyko złamań w późniejszym okresie
– zwiększone ryzyko preeklampsji
– obniżenie odporności
– zwiększone ryzyko cukrzycy ciążowej
– zaburzenia nastroju
– zwiększone ryzyko depresji okołoporodowej
– zwiększone ryzyko nadciśnienia ciążowego

3. Jod

Jest niezbędny do prawidłowego funkcjonowania tarczycy – bez niego gruczoł tarczowy nie może produkować hormonów ( tyroksyny i trijodotyroniny). Wpływa na prawidłowy rozwój mózgu i układu nerwowego. Pośrednio przez funkcjonalność tarczycy reguluje metabolizm.

Suplementacja w ciążach prawidłowych: 150-200 ug/dziennie

Suplementacja u ciężarnych z chorobami tarczycy, powinna być dostosowywana indywidualnie w zależności od poziomu hormonów tarczycy we krwi oraz obecności przeciwciał przeciwtarczycowych.

Jego naturalnymi źródłami w diecie są, m.in jaja, nabiał, mięsa, sól jodowana, ryby morskie, np: łosoś, makrela, dorsz czy woda mineralna jodowana.

Możliwe skutki niedoboru jodu:

A) Dla płodu

– zaburzenia rozwoju układu nerwowego (obniżone IQ, zaburzenia słuchu, mowy)
– niska masa urodzeniowa
– wewnątrzmaciczne zahamowanie wzrastania
– niedoczynność tarczycy u noworodka
– kretynizm tarczycowy (ciężka postać niedoboru)

B) Dla matki

– niedoczynność tarczycy
– wole tarczycowe
– większe ryzyko: niedokrwistości , stanu przedrzucawkowego, krwotoków poporodowych
– zaburzenia odporności

4. Żelazo 

Odpowiada za transport tlenu w organizmie, pomaga w wytwarzaniu energii oraz wspiera odporność, pracę mózgu i koncentrację. Jest składową hemoglobiny, związane jest także z białkami magazynującymi – ferrytyną oraz transportującymi – transferyna. Niedobór żelaza, jest najczęstszą przyczyną niedokrwistości u kobiet ciężarnych. Zapotrzebowanie na ten pierwiastek rośnie wraz z zaawansowaniem ciąży – w I trymestrze  o 1mg / dziennie, a w III trymestrze o ok. 7,5mg/dziennie.

Należy pamiętać także o innych możliwych przyczynach niedokrwistości w ciąży, np: niedobór wit. B12, choroby przewlekłe, infekcje, nowotwory.

Niedokrwistość rozpoznajemy, gdy:

A) W ciąży stężenie hemoglobiny < 11g/dl
B) W połogu stężenie hemoglobiny < 10g/dl

Suplementacja w ciąży przed 16 tygodniem zalecana jest tylko u pacjentek z niedokrwistością !

Suplementację u pacjentek bez niedokrwistości rozpoczynamy po 16 tygodniu ciąży jeśli stężenie ferrytyny wynosi < 60ug/l : 30mg/dziennie

Suplementacja w ciąży w przypadku niedokrwistości z niedoboru żelaza: 60 – 200mg/dziennie

Jego naturalnym źródłem są pokarmy pochodzenia zwierzęcego (lepiej przyswajalne) oraz rośliny np. soczewica, fasola, groch, ciecierzyca, pestki dyni.

Możliwe skutki niedoboru żelaza:

– poród przedwczesny
– infekcje
– niska masa urodzeniowa
– powikłania okołoporodowe
– zaburzenia rozwoju ośrodkowego układu nerwowego u płodu

Możliwe skutki nadmiaru żelaza:

– insulinooporność i zmniejszone wydzielanie insuliny
– stan przedrzucawkowy
– cukrzyca ciążowa

5. Kwas dokozaheksaenowy (DHA)

Jeden z najważniejszych, nienasyconych kwasów tłuszczowych omega-3. Pełni kluczową rolę w budowie i funkcjonalności mózgu, siatkówki oka oraz układu nerwowego.

Suplementacja w ciąży i w karmieniu piersią: 200 mg/ dziennie

U kobiet spożywających małe ilości ryb w ciąży można rozważyć zwiększenie dawkowania.

Suplementacja w ciążach obciążonych ryzykiem porodu przedwczesnego: 1000mg/dziennie

Jego naturalnym źródłem są tłuste ryby morskie, np: łosoś, makrela, śledź, sardynki oraz inne owoce morza.

Możliwe skutki niedoboru Kwasu DHA:

A) Dla płodu

– opóźniony rozwój mózgu
– zaburzenia widzenia
– niższa masa urodzeniowa
– wewnątrzmaciczne zahamowanie wzrastania płodu
– większe ryzyko porodu przedwczesnego
– obniżenie odporności

B) Dla matki

– depresja okołoporodowa
– większe ryzyko preeklampsji i nadciśnienia ciążowego
– wyższe ryzyko insulinooporności

Podsumowując, właściwa suplementacja w ciąży ma istotny wpływ na jej prawidłowy przebieg. Z uwagi na zwiększone zapotrzebowanie organizmu ciężarnej i rozwijającego się płodu, odpowiednia podaż substancji czynnych zawartych w pokarmach może być utrudniona. Z pomocą przychodzą dostępne na rynku preparaty, zawierające wyżej wymienione substancje, przeznaczone do suplementacji w okresie ciąży. Warto poruszyć ten temat na pierwszej wizycie u swojego lekarza prowadzącego.

_Źródło:

1) Mariusz Zimmer, Piotr Sieroszewski, Przemysław Oszukowski, Hubert Huras, Tomasz Fuchs, Agata Pawłosek ; Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologii i Położnictwa dotyczące suplementacji w ciąży.(Ginekologia i Perinatologia Praktyczna 2020, tom 5, nr 4, strony 170-181)

2) Joanna Jędrzejczak, Dorota Bomba-Opoń, Grzegorz Jakiel, Anna Kwaśniewska, Dagmara Mirowska-Guzel;Postępowanie z kobietą z padaczką w okresie rozrodczym Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Epileptologii i Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego. (Ginekologia i Perinatologia Praktyczna 2017, tom 2, nr 3, strony 108–119)

3) Ewa Wender-Ożegowska, Dorota Bomba-Opoń, Jacek Brązert, Zbigniew Celewicz, Krzysztof Czajkowski, Paweł Gutaj, Aneta Malinowska-Polubiec, Agnieszka Zawiejska, Mirosław Wielgoś; Standardy Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników postępowania u kobiet z cukrzycą. (Ginekologia i Perinatologia Praktyczna 2017 tom 2, nr 5, strony 215–229)

4) Piotr Sieroszewski, Dorota Bomba-Opoń, Wojciech Cnota, Agnieszka Drosdzol-Cop, Marek Gogacz, Mariusz Grzesiak, Hubert Huras, Artur Jakimiuk, Piotr Kaczmarek, Sebastian Kwiatkowski, Radzisław Mierzyński, Włodzimierz Sawicki, Agnieszka Seremak-Mrozikiewicz, Rafał Stojko, Mirosław Wielgoś,Ewa Wender-Ożegowska, Mariusz Zimmer, Marta Konieczna;
Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników dotyczące diagnostyki leczenia niedoboru żelaza oraz niedokrwistości z niedoboru żelaza. (Ginekologia i Perinatologia Praktyczna 2022 tom 7, nr 4, strony 208-216)